تبلیغات
رایحه قم - با كاروان نور (1)
با كاروان نور 1
كریمه اهل بیت
علاوه بر همراهى جمعى از برادران، بانوانى نیز، حضرت فاطمه معصومه(س) را همراهى مى‏ كردند. اسامى این خواهران كه ممكن است‏ خواهران كنیزهاى حضرت بوده باشند، عبارتند از: میمونه، فاطمه صغرى و خدیجه خاتون (دختران امام كاظم(ع))، خواهر حضرت معصومه (س) و «سلطان موصلیه‏» خادمه آن حضرت.

عباس فیض گوید: برخى از مورخان از محدث قمى مؤلف «حاشیه انساب المجدى‏» نقل كرده ‏اند كه:«میمونه‏» بنت موسى بن‏جعفر با فاطمه معصومه(س) است و مى‏ خواهند اینطور استفاده كنند كه، فاطمه با خواهر خود میمونه همسفر بوده ‏اند، در صورتى‏ كه این عبارت از دفن وى در جوار فاطمه حكایت مى ‏كند.البته باید گفت كه در متن «المجدى‏» كه اخیرا به چاپ رسیده، از «میمونه‏» دخت امام كاظم(ع) نامى به میان نیامده است. با این حال باز هم، همراهى آن بانوى مكرمه با حضرت معصومه(س) منافاتى ندارد. چه این كاروان شامل همه و یا قسمت عمده‏اى از خاندان موسوى، پس از یك سال تاخیر مى‏خواست‏به امام رضا(ع) بپیوندد. در مورد فاطمه صغرى باید گفت كه امام كاظم(ع) دو دختر به نام فاطمه داشتند؛

1. فاطمه كبرى (حضرت فاطمه معصومه(س))

2. فاطمه صغرى

فاطمه صغرى، كودكى خردسال بود و در مسیر كاروان از دنیا رفت و در روستایى از توابع آشتیان به خاك سپرده شد.

خدیجه خاتون، نزدیك مزار «طیب‏» و «طاهر» وفات یافت و در همانجا مدفون گردید.

سلطان موصلیه نیز در نائین دفن شده است.

البته غیر از افراد مذكور، آقاى بلاغى از شخصى به نام «سید مرتضى طبیب حضرت معصومه(س)» نام مى ‏برد. او پس از ذكر نام پزشكى در نائین، نسبش را به «سید مرتضى‏» مى رساند و مى ‏گوید:«میرزا محمد طبیب; فرزندش میرزا محمد على است كه نسبشان به سید مرتضى طبیب حضرت معصومه(س) منتهى مى‏شود كه در قم مدفون است‏».

با توجه به نظریه‏ هاى مذكور، برخى از شخصیتهاى همراه حضرت فاطمه معصومه(س) عبارتند از: فضل، جعفر، قاسم، هارون، اسحاق، محمد، میمونه، فاطمه صغرى، خدیجه خاتون (كه همه از فرزندان امام كاظم(ع) هستند) و خواهر حضرت معصومه(س) كه نامش معلوم نیست و سلطان موصلیه خادمه حضرت معصومه(س).

با كاروان نور ؛ از مدینه تا قم

هجرت امام رضا (ع) از مسیر بصره، اهواز و فارس به مرو صورت گرفت; در حالى كه، هجرت حضرت فاطمه معصومه(س) یك سال پس از آن، از مسیر دیگرى انجام شد.

حسن بن‏ محمد بن‏حسن قمى مى ‏نویسد:«از سادات حسینیه از فرزندان موسى بن‏ جعفر(علیهما السلام) كه به قم آمدند فاطمه دختر موسى بن‏ جعفر(علیهما السلام) بود. چنین گویند بعضى از مشایخ قم كه چون امام على بن‏ موسى الرضا(علیهما السلام) را از مدینه بیرون كردند تا به مرو رود از براى عقد بیعت‏به ولایت عهد براى او فى سنة ماتین،خواهر او فاطمه بنت موسى بن ‏جعفر(علیهم السلام) در سنه احدى و ماتین به طلب بیرون آمد چون به ساوه رسید، بیمار شد. پرسید كه میان من و میان شهر قم چقدر مسافت است؟ او را گفتند كه ده فرسخ است. خادم خود را بفرمود تا او را بردارد و به قم برد. خادم او را به قم آورد...»

حبیب پورمظاهر مى ‏نویسد:«ستى فاطمه ملقب به معصومه خاتون دختر امام موسى كاظم(ع) علو مرتبه ‏اش زیاده از حد بیان است. در سال دویست و یك هجرى زمان ولایت عهد حضرت امام رضا(ع) با برادران خود فضل على و جعفر و هادى و قاسم و زید با بعضى از برادرزادگان و چند خدمه از بغداد به عزم دیدار برادر عازم خراسان شدند...»

از مجموع این سخنان چنین برمى ‏آید كه كاروان حضرت فاطمه معصومه(س) از شهرهاى مدینه، بغداد، ساوه و قم عبور كرده است.در صورتى كه، حضرت بیمار نمى ‏شدند، مى ‏بایست از طریق «رى‏» به «مرو» مى‏رفت. اما بیمارى ایشان موجب شد تا در قم اقامت نماید و در همانجا به دیدار خدا بشتابد.اگر گفته مؤلف «بحر الانساب‏» را نادیده انگاریم و تنها به نوشته حسن بن‏ محمد بن حسن قمى بسنده كنیم، شهر ساوه ما را از مسیر هجرت معصومه(س) از مدینه به قم آگاه‏ مى ‏سازد. چه اینكه شهر ساوه در مسیر مدینه، كوفه و بغداد به خراسان قرار دارد ؛ بر خلاف مدینه، بصره و اهواز به خراسان كه حضرت امام رضا(ع) از این مسیر عبور كردند.

لسترنج گوید:«در زمان عباسیان البته بغداد بزرگترین شهر عراق بود، ولى یك قرن پیش از آنكه این سلسله روى كار بیاید، مسلمانان قرن اول پس از فتح عراق به ساختن سه شهر بزرگ دست زدند كه واسط و كوفه و بصره باشد. این سه شهر تا چندین قرن آبادى و رونق داشت و با انبار (از شهرها دوره ساسانیان) كه در ساحل فرات و با بغداد در یك عرض جغرافیایى بود، بزرگترین شهرهاى پرجمعیت عراق را در دوره عباسیان تشكیل مى ‏دادند.»«معروفترین شاهراه‏ ها، جاده بزرگ خراسان بود كه به شرق مى‏ رفت و پایتخت را به شهرهاى ماوراء النهر در حدود چین متصل مى ‏ساخت.این جاده از دروازه خراسان در خاور بغداد شروع مى ‏شد و از صحرا گذشته از پل هاى مستحكمى كه بر روى رودخانه‏ ها ساخته بودند، عبور مى‏ كرد تا به «حلوان‏» پاى گردن ه‏اى كه از آنجا به كوه هاى ایران مى‏ رسید، منتهى مى ‏گردید، و در اینجا به ایالت جبال وارد مى ‏شد و پس از عبور از یك سربالایى تند به كرمانشاه مركز استان كردستان مى ‏رسید و ایالت جبال را با خطى مورب درنوردیده به سمت‏ شمال خاورى مى ‏رفت و از همدان نیز مى‏ گذشت تا به «رى‏» مى‏ رسید، پس از عبور از رى به سمت‏ خاور متوجه مى‏ شد و از «قومس‏» عبور نموده، كوه هاى طبرستان را در سمت چپ و كویر لوت را در جنوب خود مى‏ گذاشت، تا نزدیك بسطام به ایالت ‏خراسان وارد مى‏ گردید و از نیشابور عبور نموده از طوس مى ‏گذشت و به مرو مى‏ رسید».

«باز برمى ‏گردیم به بغداد مركز جاده‏ ها. شاهراه بزرگى براى زیارت مكه و مدینه از سمت‏ باختر بغداد به جنوب متوجه گردیده به كوفه، در حاشیه بادیه عربستان، مى ‏رفت و به خط تقریبا مستقیم از آنجا گذشته به حجاز مى ‏رسید. یك جاده دیگر براى زیارت مكه از بصره تقریبا به موازات جاده اول شروع مى ‏شد و در دو منزلى شمال مكه به جاده قبلى مى ‏پیوست‏».

شرح منازل مدینه تا بغداد
ترتیب منازل و راه هایى كه در قرون اولیه مورد استفاده مسلمانان بود در كتاب هاى جغرافیایى ثبت‏ شده است.قدیم‏ترین جغرافى‏ دانان اسلامى «ابن‏ خردادبه‏»، «قدامه‏»، «یعقوبى‏» و «ابن‏ رسته‏» هستند كه در قرن سوم هجرى به تالیف كتب جغرافیایى و شناسایى جغرافیایى جهان اسلام همت گمارده ‏اند.«ابن‏رسته‏» در «الاعلاق النفیسة‏» منازل بغداد تا مدینه را مشخص كرد. چون تالیف كتاب در دوره حكومت عباسیان انجام گرفته، منازل هر یك از شهرهاى مهم از بغداد معین شد. چون عباسیان پس از بناى بغداد در سال 145 هجرى، آن شهر را تا انقراض نظام حكومتى به دست هلاكو، ایلخان مغول در سال‏656 هجرى، پایتخت و مركز خلافت رژیم عباسى قرار داده بودند.

بنابراین، حضرت معصومه(س) از مدینه، راه كوفه و بغداد را انتخاب كرده است. شرح منازل این مسیر به این ترتیب است.

1. مدینه تا طرف،27 میل.
2. طرف تا سقره،7 میل.
3. سقره تا بطن‏النخل، 15 میل. (از طرف تا بطن‏النخل 22 میل مى‏شود)
4. بطن‏النخل تا مكحولین.
5. مكحولین تا حصین.
6. حصین تا عسیله،13 میل. (از عسیله تا بطن‏النخل‏36 میل است)
7. عسیله تا محدث، 28 میل.
8. عسیله تا معدن نقره،43 میل. (معدن نقره، محل تلاقى راه بصره، كوفه و مدینه است).
9. معدن نقره تا حاجر، 34 میل. (قرورى، استراحتگاه شبانه این منزل است).
10. حاجر تا سمیراء، 34 میل. (استراحتگاه شبانه آن عباسه است).
11. سمیراء تا توز، 20 میل (استراحتگاه شبانه آن محقیة است).
12. توز تا فید، 31 میل. (استراحتگاه شبانه آن قرنتین است).
13. فید تا الاجفر،36 میل. (در آنجا مسجد جامعى است، قرائن استراحتگاه شبانه آن است).
14. الاجفر تا خزیمیة، 24 میل. (استراحتگاه شبانه آن اغر).
15. خزمیة تا ثعلبیة، 32 میل. (استراحتگاه آن عین است).
16. ثعلبیة تا بطانیة، 11 میل. (استراحتگاه آن بهینة است).
17. بطانیة تا شقوق،29 میل (استراحتگاه آن بدرین است).
18. شقوق تا زباله، 21 میل. (استراحتگاه آن تنانیر است).
19. زباله تا قاع، 24 میل. (استراحتگاه آن جریسى است).
20. قاع تا عقبه، 24 میل (استراحتگاه شبانه آن جلحاء است).
21. عقبه تا واقصه، 20 میل (استراحتگاه شبانه آن سماء است).
22. واقصه تا قرعاء، 24 میل. (طرف استراحتگاه آن است).
23. قرعاء تا مغیثه، 32 میل. (مسجد سعد استراحتگاه آن است).
24. مغیثه تا قادسیه، 30 میل.
25. قادسیه تا كوفه، 15 میل.
26. كوفه تا ساهى،7 میل.
27. ساهى تا بازار اسد،7 فرسخ.
28. بازار اسد تا قصر ابن‏هبیره،6 فرسخ.
29. قصر ابن‏هبیره تا پل كوثى، 5 فرسخ.
30. پل كوثى تا بغداد،7 فرسخ.