تبلیغات
رایحه قم - بركات ورود حضرت معصومه علیها السلام به شهر قم

بركات ورود حضرت معصومه علیها السلام به شهر قم

نویسنده :مستور
تاریخ:یکشنبه 30 آبان 1395-11:45 ق.ظ

حضرت فاطمه معصومه علیها السلام در روز اول ذیقعده سال 173 قمرى در مدینه منوره دیده به جهان گشود. پدر بزرگوار آن حضرت، امام موسى كاظم علیه السلام و مادر گرامى ‏اش حضرت نجمه خاتون مى ‏باشد، كه بعد از تولد حضرت رضا علیه السلام به «طاهره‏» ملقب گردید. (1)

بنابراین حضرت معصومه علیها السلام با امام رضا علیه السلام خواهر و برادر ابوینى هستند. در سال 201 قمرى در پى انتقال اجبارى امام رضا علیه السلام به خراسان، حضرت معصومه علیها السلام بعد از یك سال تحمل دورى برادر بزرگوارش از مدینه منوره عازم خراسان گردید. از آن جایى كه حضرت فاطمه معصومه علیها السلام پیام آور فرهنگ و معارف اهل بیت علیهم السلام و مدافع مظلومیت امامان شیعه و تداوم بخش راه پدر بزرگوارش در مبارزه با طاغوت‏هاى زمان بود، عوامل حكومتى بنى عباس، در شهر ساوه به كاروان حامل آن حضرت حمله كرده و همراهان آن حضرت را به شهادت رساندند. حتى طبق نوشته استاد محقق شیخ جعفر مرتضى عاملى در كتاب حیاة الامام الرضا علیه السلام، آن حضرت را نیز مسموم نمودند (2) .

حضرت فاطمه معصومه علیها السلام بر اثر مسمومیت و شدت غم و اندوه در شهر ساوه بیمار گردید و فرمود: مرا به شهر قم ببرید؛ زیرا از پدرم شنیدم كه مى ‏فرمود: شهر قم مركز شیعیان ماست (3) .

براى همین حضرت معصومه علیها السلام در 23 ربیع الاول سال 201 قمرى به شهر قم وارد شده و مورد استقبال عده زیادى از مردم مشتاق و شیفته اهل بیت علیهم السلام قرار گرفت. آن بزرگوار بعد از 17 روز اقامت در منزل موسى بن خزرج كه به «بیت النور» شهرت یافت، در دهم ربیع الثانى سال 201 هجرى دیده از جهان فرو بسته و در «باغ بابلان‏» محل فعلى مزار آن حضرت دفن گردید.

شهر قم قبل از ورود حضرت معصومه علیها السلام
قم قبل از اسلام به صورت چند قلعه بوده كه عده ‏اى زرتشتى و یهودى در آن زندگى مى‏ كردند. بعد از اسلام با آمدن اشعرى ‏ها (كه اصالتا شیعه و یمنى تبار بوده ‏اند)، كم كم این سرزمین توسعه یافت. در اوائل قرن اول و در سال 23 هجرى شهر قم توسط لشكر اسلام فتح گردید و رفت و آمد مسلمانان عرب به قم آغاز شد. نخستین كسانى كه از اشعرى ‏ها به قم آمدند عبدالله بن سعد و عبدالله احوص و عبدالرحمن و اسحاق از فرزندان سعد بن مالك بن عامر اشعرى بودند و به این ترتیب ارتباط شیعیان خالص علوى با قم برقرار شده و مامن شیعیان گردید. از آن زمان مردم قم به مذهب اهل بیت علیهم السلام علاقه خاصى پیدا كرده و به همین جهت مورد سختگیرى و بى مهرى خلفاى حاكم و ستمگر عصر خود بودند.

شهر قم قبل از ورود حضرت معصومه علیها السلام از آبادانى ظاهرى بى بهره بود و اهالى شیعى مذهب آن در اثر بى ‏توجهى حاكمان مورد آزار و اذیت‏ بودند، اما از لحاظ ایمان و اعتقاد مذهبى، این شهر بهترین فضاى معنوى را داشته و زمینه پذیرش اهل بیت پیامبر صلى الله علیه و آله و یاران با وفاى آنان در این منطقه كاملا فراهم بود.(4)

به همین جهت امامان معصوم علیهم السلام در مناسبت‏ هاى مختلف، شهر قم و اهالى آن را مورد عنایت قرار داده و عبارات زیبایى را كه حاكى از علاقه ‏مندى آن بزرگواران به این خطه ایران بود، بیان مى‏كردند. حتى گاهى ائمه اطهار با فرستادن تحفه‏ ها و هدایا اهل قم را مفتخر مى ‏ساختند. از جمله مى‏ توان به ابى جریر زكریا بن ادریس و زكریا بن آدم و عیسى بن عبدالله و چند نفر دیگر اشاره نمود كه به افتخار اخذ هدایاى ارزشمندى همچون انگشترى و جامه و كفن از دست مبارك ائمه هدى علیهم السلام نائل شدند. (5)

به نظر مى ‏رسد تعداد اخبار و احادیثى كه در مورد شهر قم از ائمه اطهار علیهم السلام روایت‏ شده است درباره هیچ یك از شهرهاى ایران روایت نشده است. مرحوم شیخ حسین مفلس در كتاب «تحفة الفاطمیین‏» چهل حدیث در باره قم نقل كرده است (6) .

در كتاب‏هاى معتبر شیعى همچون بحارالانوار; سفینة البحار و مستدرك سفینة البحار و... در این رابطه روایات جامع و قابل توجهى نقل شده است. براى آشنایى بیشتر به برخى از این روایات اشاره مى ‏كنیم:

1- سلام بر اهل قم
امام صادق علیه السلام روزى با اشاره به عیسى بن عبدالله قمى فرمود: «سلام بر مردم قم! خداوند شهرهاى آنان را با باران سیراب كند و بركت‏ها را بر آنان نازل كند و بدى ‏هاى آنان را به خوبى مبدل گرداند. آن‏ها اهل ركوع و سجود و قیام و قعودند. آنان فقیه و دانشمند و اهل درك حقایق و روایت و عبادت نیكو هستند» . (7)

2- راهى به سوى بهشت
صفوان بن یحیى كوفى معروف به بیاع سابرى از نزدیكترین و مطمئن ‏ترین یاران امام رضا علیه السلام مى‏ گوید: روزى در حضور امام رضا علیه السلام نشسته بودم كه از شهر قم و اهالى آن سخن به میان آمد و اینكه آنان در زمان ظهور حضرت ولى عصر علیه السلام به سوى آن بزرگوار میل خواهند كرد. در این لحظه امام هشتم علیه السلام به اهل قم درود فرستاده و فرمود: «رضى الله عنهم، ثم قال: ان للجنة ثمانیة ابواب و واحد منها لاهل قم; و هم خیار شیعتنا من بین سائر البلاد، خمر الله تعالى ولایتنا فى طینتهم؛(8) خداوند از آنان خشنود باشد، سپس فرمود: همانا بهشت داراى هشت در است كه یكى از آن درها مخصوص مردم قم است. آنان شیعیان برگزیده ما در میان سایر شهرها هستند. خداوند ولایت و محبت ما [اهل بیت] را با طینت آنان عجین كرده است.»

3- پایگاه یاران مهدى علیه السلام
عفان بصرى مى‏ گوید: روزى امام صادق علیه السلام به من فرمود: «اتدرى لم سمى قم؟ قلت: الله و رسوله و انت اعلم. قال: انما سمى قم لان اهله یجتمعون مع قائم آل محمد - صلوات الله علیه - و یقومون معه و یستقیمون علیه و ینصرونه؛ آیا مى‏دانى چرا شهر قم را «قم‏» نامیده ‏اند؟ عرض كردم: خدا و پیغمبرش و شما آگاهترید. امام علیه السلام فرمود: قم نامیده شده است ‏براى اینكه اهل آن با قائم آل محمد صلى الله علیه و آله همراه مى ‏شوند و با او قیام نموده و بر او استقامت مى ‏ورزند و او را یارى مى ‏رسانند.» (9)

در این روایت نقش مردم قم و ساكنین این شهر مقدس در حكومت جهانى حضرت مهدى علیه السلام مشخص شده است. با توجه به این حدیث، اهالى قم به ویژه دانایان و آگاهان آن، وظیفه‏اى مهم‏تر و مسؤولیت ‏سنگین‏ ترى نسبت‏به سایر شهرهاى ایران به دوش مى ‏كشند و این حقیقت، تلاش آنان را در زمینه‏ سازى براى حكومت جهانى حضرت مهدى علیه السلام بیشتر از سایر سرزمین‏ها مى‏ طلبد.

4- شهر قم در قرآن و وعده پیروزى بر اسرائیل
پیشواى ششم روزى با یاران خود نشسته و قرآن تلاوت مى‏ كرد تا به این آیه رسید: «فاذا جاء وعد اولیهما بعثنا علیكم عبادا لنا اولى باس شدید فجاسوا خلال الدیار و كان وعدا مفعولا (10) » ؛ «[اى بنى اسرائیل! ] پس هنگامى كه وعده [تحقق] نخستین آن دو فرا رسد، بندگانى از خود را كه سخت نیرومندند بر شما مى ‏گماریم; تا میان خانه‏ ها [یتان] به جست و جو در آیند، و این تهدید تحقق یافتنى است.»

یاران امام در این لحظه پرسیدند: «جعلنا فداك من هؤلاء؟ فقال: ثلاث مرات، هم والله اهل قم (11) ؛ جانمان به فداى تو، این گروه چه كسانى هستند؟ امام صادق علیه السلام سه بار فرمود: به خدا سوگند! آنان اهل قم هستند.»

5- پناهگاه فرزندان حضرت زهرا علیها السلام
امام جعفر صادق علیه السلام فرمود: «اذا اصابتكم بلیة و عناء فعلیكم بقم فانه ماوى الفاطمیین (12) ؛ هرگاه [در تنگناهاى زندگى قرار گرفتید و] بلاها و مصیبت‏ها به شما روى آورد، به سوى قم بروید؛ چون آنجا پناهگاه فرزندان فاطمه علیها السلام است.»

چنانكه اشاره شد، روایات متعددى از ائمه اطهار علیهم السلام در تجلیل و تقدیر از قم و اهل آن وارد شده است و در آن‏ها، شهر قم با القاب و عناوین ویژه ‏اى مورد تجلیل قرار گرفته است، از جمله آن‏ها نام‏ هاى زیر مى ‏باشد: قم (شهر قیام)، حرم اهل بیت، شهر امن و امان، مركز یاران ائمه، قطعه ‏اى از بیت المقدس، كانون شیعیان، آسایشگاه انسان‏هاى با ایمان، مجمع انصار المهدى علیه السلام، سرزمین مقدس، پرتگاه و محل سقوط ستمگران و گردنكشان، منبع علم و فضیلت و تقوى، سالم‏ترین شهرها و غیره.

6- اگر مردم قم...
با این همه فضائل و مناقب كه در مورد شهر قم و ساكنان آن در سیره و سخن اهل بیت علیهم السلام وارد شده است، باید توجه داشت كه این‏ها مشروط به تداوم ایمان و اعتقاد به ارزش‏هاى اسلامى و ادامه راه اهل بیت علیهم السلام توسط مردم قم مى ‏باشد و گرنه اگر كسى خیال كند كه چون قمى هست و یا اینكه در شهر قم زندگى مى ‏كند و بدون عمل، مشمول این رحمت و بركات الهى خواهد شد، به خیالى باطل و پندارى بى ‏پایه و سست دچار شده است؛ چرا كه امام صادق علیه السلام فرمود: «تربة قم مقدسة و اهلها منا و نحن منهم، لا یریدهم جبار بسوء الا عجلت عقوبته; ما لم یخونوا اخوانهم (و ما لم یحولوا احوالهم)، فاذا فعلوا ذلك سلط الله علیهم جبابرة سوء! ; خاك قم مقدس است و ساكنان آن از ما اهل بیت هستند و ما هم از آن‏هائیم، هیچ حاكم [گردنكش و] ستمگرى به آن‏ها قصد سوء نمى‏ كند مگر اینكه خداوند در عذاب او تعجیل مى‏ فرماید. البته به شرط آنكه [اهل قم] به برادران خود خیانت نكنند (و احوال خود را تغییر ندهند)، زیرا در آن صورت خداوند متعال ستمگران بیدادگر را بر آنان مسلط خواهد كرد.»

بخشى از آثار و بركات حضرت معصومه علیها السلام در قم
ورود حضرت فاطمه معصومه علیها السلام به شهر قم و دفن پیكر مطهر آن بانوى كبریا در این شهر، آثار و بركات فراوانى را به همراه داشته است. از لحظه ورود نبیره رسول الله صلى الله علیه و آله به قم، پیوسته این شهر از جهات فرهنگى، سیاسى، اجتماعى، عمرانى و اقتصادى رو به رشد و پیشرفت نهاده است. تاثیر این واقعه تاریخى را مى ‏توان با مطالعه زوایاى تاریخى این شهر به دست آورد. بركات این بانوى مجلله در شهر قم آنگاه به اوج خود مى ‏رسد كه بدانیم تاثیر وجود آن حضرت در تحولات تاریخى، فرهنگى، مذهبى، اجتماعى نه تنها در محدوده یك شهر بلكه گاهى در كل كشور ایران بوده و یا حداقل وقایع وحوادث كشور ایران به نوعى مرتبط با شهر قم مى ‏باشد.

بركات حضرت معصومه در شهر قم و تاثیر این شهر بر كل ایران آنچنان مهم بوده و هست كه سال‏ها دل و دیده میلیون‏ها زائر و مجاور و جهانگرد را به خود مشغول داشته است. این تاثیر نه تنها براى زائران مشتاقى كه از راه‏ هاى دور به عشق زیارت مرقد مطهر این دخت عصمت و یادگار امام موسى علیه السلام با ارادت خالصانه به این مكان مقدس مى ‏شتابند ملموس است ‏بلكه حتى براى كسانى كه با انگیزه‏ هاى غیر مذهبى وارد این مكان شده ‏اند و یا از این دیار عبور كرده ‏اند، پرجاذبه و شگفت‏ انگیز بوده است. در عظمت و شكوه ظاهرى این بارگاه مقدس، حقیقت و معنویت‏ خاصى نهفته است كه ناخود آگاه هر بیننده ‏اى را به سوى آن متوجه ساخته و دل و دیده ‏اش را صید مى‏ كند.

در اینجا اعترافات چند تن از افراد خارجى را كه در قرن‏ هاى گذشته از قم دیدن كرده و در لابلاى سخنان خود به نقش ارزنده این بانوى ملكوتى و تاثیر بارگاه آن حضرت در شهر قم اشاره كرده ‏اند، مرور مى ‏كنیم.

«اوژن فلاندن‏» جهانگرد فرانسوى و دانشمندى كه در زمان محمد شاه قاجار در سال‏هاى 1219 و 1221 شمسى به اتفاق هموطن هنرمند خود «پاسكال كست‏» به ایران آمده است، در مورد اهمیت و نقش شهر قم و مرقد مطهر حضرت معصومه علیها السلام چنین مى ‏نگارد: «مقبره فاطمه كه ایرانى‏ ها «معصومه‏» مى‏ نامند در تمام مشرق، احترامى به سزا دارد و مردم از اكناف به زیارتش مى ‏آیند، فاطمه نوه على است. از پادشاهان ایران، شاه عباس دوم، شاه صفى و فتحعلى شاه در قم مدفونند. تیمور لنگ به قم چندان لطمه نرسانده و شاید از بركت فاطمه باشد» . (13)

«كارل بروگش‏» جهانگرد آلمانى نیز كه اوضاع ایران را در سده نوزدهم میلادى از دید مادى خود بررسى كرده است، در مورد عظمت ظاهرى شهر قم و حضرت معصومه علیها السلام چنین مى ‏گوید: «دورنماى قم به معناى واقعى كلمه از فاصله چند میلى مى‏ درخشد، زیرا گنبد زیارتگاه این شهر را با ورقه‏ هایى از طلا پوشانده ‏اند كه نور آفتاب را به شكل خیره كننده‏ اى منعكس مى ‏كند. شاهان ایران علاقه زیاد دارند به این كه گنبد بناهاى مقدس را با ورقه‏ هاى طلا و نقره بپوشانند. طلا كارى‏ ها و نقره كارى‏ هاى زیباى ضریح مقدس واقعا چشم را روشن مى‏ كنند. خدمتكارانم پیوسته از شكوه و جلال گنبد و مقبره فاطمه در قم سخن مى ‏گفتند.

نه فقط زندگان بلكه مردگان نیز به سوى این مزار جلب مى ‏شوند; زیرا بسیارى از ایرانیان وصیت مى ‏كنند كه پس از مرگ در جوار این بانوى مقدس دفن شوند. قم مدفن قدیسین هم هست. بنا به گفته اهالى محل، قم داراى 444 امامزاده كوچك و بزرگ است‏» . (14)

به هر حال بعد از ورود حضرت معصومه علیها السلام به قم و دفن پیكر مطهر آن حضرت در این سرزمین مقدس، علویان و سادات بیشترى به این شهر روى آوردند، توجه شیعیان به این نقطه فزونى یافت و علما و مشاهیر شیعه در طول تاریخ به‏این مكان مقدس توجه نشان دادند، مهاجرت به این شهر زیاد شد و موقعیت مذهبى قم تثبیت و استحكام تاریخى یافت.قم با این ویژگى ‏ها در میان شهرهاى شیعه نشین از شهرت جهانى برخوردار شد و یكى از شهرهاى مهم جهان اسلام به شمار آمده و از مراكز مهم فرهنگى و فقهى شیعه گردید و از همه مهم‏تر به عنوان هسته مركزى و پایگاه اصلى بزرگترین و باشكوه ترین انقلاب در تاریخ جهان گردید.

پی نوشت ها :
1) مناقب، ج‏4، ص‏367; زندگانى حضرت موسى بن جعفر علیه السلام، عمادزاده، ج‏2، ص‏375.
2) حیاة الامام الرضا علیه السلام، ص‏428.
3) ودیعه آل محمد صلى الله علیه و آله، ص 12.
4) تاریخچه قم، ص‏16.
5) تاریخ مذهبى قم، ص‏92.
6) همان.
7) بحارالانوار، ج‏57، ص‏217; مستدرك سفینة البحار، ج‏8، ص‏598.
8) بحار الانوار، ج 57، ص 216.
9) بحارالانوار، ج 57، ص 216 و معجم احادیث المهدى علیه السلام، ج 3، ص 474.
10) اسراء/ 5.
11) بحارالانوار، ج‏57، ص‏216.
12) همان، ص‏215.
13) ماهنامه كوثر، ش‏9، ص‏73 و 74 با اختصار.
14) همان، ش‏12، ص‏65 و 66. با اختصار.


نوع مطلب : مقالات 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.